Blog Dennenteerzeep

Dennenteerzeep

Toen ik jaren geleden begon met zeep maken en het ontwikkelen van mijn eigen recepten, heb ik me uiteraard goed ingelezen in de technieken, de werking van verschillende ingrediënten etc. Tijdens deze studie kwam ik soms verhalen over dennenteerzeep tegen. De haat-liefdeverhouding tussen zeepmakers en deze zeep sprak duidelijk uit al die verhalen. Dit is verreweg de moeilijkste zeep om te maken, wat uiteraard direct mijn interesse wekte.

Wat het maken van deze zeep zo enorm lastig maakt, is dat de dennenteer als een versneller werkt op het verzepingsproces. Normaal gesproken heb je wel wat tijd om je ingrediënten te mengen voordat het verzepingsproces echt op gang komt. Niet bij dennenteer; hier is het soms echt letterlijk een kwestie van seconden. Uit pure nieuwsgierigheid moest en zou ik deze zeep ook gaan proberen, mede door de positieve verhalen over de werking op bijvoorbeeld psoriasis. Ik had niet de illusie dat – mocht het gaan lukken – dit een populaire zeep zou worden, want de geur is op zijn zachtst gezegd zeer uitgesproken!

Nu, jaren later, is dit de meest verkochte zeep in de winkel van Bij Nella om Zeep. We hebben ondertussen een groot aantal klanten die enorm veel baat hebben bij de dennenteerzeep, met name wat betreft de conditie van hun huid. Heel soms krijgen we echter vragen over de veiligheid: "Is het wel veilig en is het niet kankerverwekkend?" We vonden het dan ook tijd worden om wat te vertellen over de achtergrond van dennenteerzeep en hopelijk wat van de bedenkingen weg te nemen.

Geschiedenis

Teer van dennenhout wordt in Scandinavië waarschijnlijk al sinds de ijzertijd geproduceerd. Gedurende honderden jaren was het een van de belangrijkste exportproducten van Zweden, omdat het diende als conserveermiddel voor hout dat aan zware omstandigheden werd blootgesteld, waaronder scheepsdekken en tuigage. Het maritieme gebruik verspreidde zich vanuit Zweden over heel Europa en uiteindelijk naar de Britse koloniën in Amerika, die over uitgestrekte dennenbossen beschikten.

Tegenwoordig wordt het nog steeds gebruikt voor de behandeling van houten meubelen die aan de elementen worden blootgesteld, als smaakstof in snoepgoed, voedsel en alcohol, en op de handvatten van honkbalknuppels om de grip te verbeteren. Het gebruik van dennenteer (pine tar) in de geneeskunde werd al meer dan 2000 jaar geleden voor het eerst beschreven in Griekenland door Hippocrates. Commerciële producten met dennenteer voor uitwendig gebruik worden al ruim honderd jaar wereldwijd geproduceerd en ingezet bij diverse huidaandoeningen, waaronder eczeem en psoriasis.

Wat is dennenteer?

Pijnboomteer (dennenteer) is een zuiver natuurproduct dat wordt gewonnen uit harsrijke dennenstronken (Pinus sylvestris) via een proces van zachte verhitting zonder zuurstof. Door het hout in een afgesloten oven te laten smeulen, "zweet" de boom zijn beschermende harsen en oliën uit. Hoogwaardige varianten zijn goudbruin, vloeibaar en hebben een kenmerkende kampvuurgeur. Wij gebruiken voor onze producten een zeer zuivere versie; een versie die ook gebruikt wordt voor farmaceutische toepassingen. Veel mensen kunnen zich nog wel koolteer herinneren van vroeger; dit is een product uit de steenkoolindustrie en geen zuiver natuurproduct zoals dennenteer.

Werking

Hoewel pijnboomteer al duizenden jaren wordt gebruikt voor de behandeling van diverse huidziekten, is het werkingsmechanisme ervan slecht begrepen en gebaseerd op onderzoeken die zijn uitgevoerd met koolteer. Pijnboomteer is farmacologisch niet gestandaardiseerd vanwege de wisselende chemische complexiteit, en de specifieke therapeutische werking van de afzonderlijke bestanddelen is niet bekend. Wat we wel weten, is dat teer vooral effect heeft op de celgroei.

Teerproducten werken als een soort 'hoornoplosser' (keratolyticum). Ze pakken de overmatige groei van huidcellen aan op de volgende manier:

• Onderdrukken van DNA-aanmaak: In verdikte huid wordt de aanmaak van nieuw DNA afgeremd.
• Minder celdeling: Hierdoor neemt de celdeling en de aanmaak van eiwitten in de onderste laag van de opperhuid af.
• Normale verhoorning: Dit proces zorgt ervoor dat de huid weer op een normale, gezonde manier gaat 'verhoornen'.

Dit herstel van de normale huidgroei is cruciaal bij de behandeling van huidaandoeningen zoals psoriasis, waarbij de huidcellen zich normaal gesproken veel te snel vermenigvuldigen. Naast het oplossen van dode huidcellen (schilfers), is dennenteer een echte 'alleskunner'. Het werkt namelijk: jeukstillend en ontstekingsremmend, ontsmettend en samentrekkend, herstellend voor de huidstructuur, remmend op overmatige celgroei en bacterie- en schimmeldodend.

Hoe veilig is dennenteer?

Er is vaak discussie over teerproducten en kanker, maar voor dennenteer is die angst ongegrond. Dit zijn de belangrijkste feiten:

• Zeer weinig schadelijke stoffen: De kans op kanker bij teer wordt gelinkt aan zogenaamde 'PAK’s' (schadelijke koolwaterstoffen). Onderzoek toont aan dat dennenteer tot wel 300 keer minder van deze stoffen bevat dan de vroeger veelgebruikte koolteer. Bij veel van deze stoffen was het gehalte in dennenteer zelfs zo laag dat het niet eens meetbaar was.
• Geen schade aan DNA: Wetenschappelijke tests in laboratoria laten zien dat dennenteer het DNA niet beschadigt. Daarom staat het officieel niet te boek als kankerverwekkende stof.
• Geen bewijs bij mensen: Zelfs na decennia aan onderzoek onder patiënten die intensief met teerproducten zijn behandeld, is er geen enkel bewijs gevonden dat zij vaker kanker kregen dan mensen die nooit teer gebruikten.

De link met kanker is dus niet gebaseerd op feiten en stamt ook voornamelijk uit de tijd dat er veel met koolteer gewerkt werd. De huidige, door ons gebruikte, dennenteer is zeer zuiver en nagenoeg vrij van PAK’s en dus veilig om te gebruiken.

Dennenteer en allergie

Hoewel een overgevoeligheid voor teer zeer zeldzaam is, kan het wel voorkomen. Toch hoef je je hier weinig zorgen over te maken:

• Slechts 1% is echt allergisch: Wanneer er specifiek naar dennenteer wordt gekeken, blijkt slechts ongeveer 1% van de mensen er echt allergisch voor te zijn.
• Lage concentratie in producten: De producten die je in de winkel koopt, bevatten meestal een veel lagere concentratie dennenteer dan de concentraties die in de allergietesten worden gebruikt. Dit maakt de kans op een reactie in de praktijk nog veel kleiner.
• Vaak een 'kruisreactie': Mensen die reageren op dennenteer, zijn vaak ook gevoelig voor andere stoffen zoals dennenhars (colofonium) of terpentijn. De reactie komt dan meestal door die algemene gevoeligheid, niet door het gebruik van de teer zelf.
• Extreem weinig meldingen: In Australië, waar deze producten veel worden gebruikt, zijn er sinds 1971 slechts vijf meldingen van bijwerkingen (zoals jeuk of uitslag) binnengekomen. Dat is bizar weinig over zo’n lange periode.

Afsluiting

Hopelijk heb ik met dit schrijven wat duidelijkheid kunnen geven over wat dennenteer is en dat er zeer weinig risico’s verbonden zijn aan het gebruik. Pijnboomteer is een historisch bewezen en effectief middel voor de behandeling van diverse huidaandoeningen dankzij de jeukstillende, ontstekingsremmende en schimmelwerende eigenschappen. Daarbij is de door ons gebruikte Zweedse teer zeer zuiver.

Dus voor iedereen met of zonder huidklachten: probeer eens onze dennenteerzeep of geef het aan iemand uit je omgeving. Vergeet ook niet dat het een prima haarzeep is. Wees niet bang dat je na het wassen van je haar rondloopt als een smeulend kampvuur. De geur die achterblijft is zo licht dat het niet opvalt, tenzij iemand met zijn neus in je haar zit! Deze zeep is trouwens niet alleen geschikt voor mensen; we hebben ook al honden met huidklachten en enorme jeuk geholpen met deze zeep.